جدول تلرانس و انطباقات

۲- اندازه نامی N

اندازه نامی (nominal size) همان اندازه ایی است که روی قطعه گذاشته می شود.

۳- بزرگترین اندازه (اندازه بیشینه)

به بيشترين اندازه مجاز يک طول،  بزرگ ترين یـــا اندازه بیشینه گفته می شود .

۴- کوچک ترین اندازه (اندازه کمینه)

بــه کمترين اندازه مجاز يک طول ،  کوچک ترین اندازه یـــا اندازه کمینه گفته می شود .

۵- مقدار تلورانس

تلرانس يا خطای کلی مجاز در حقيقت همان اختلاف ميان بزرگ ترين اندازه و کوچک ترين اندازه قابل قبول خواهد بود.

(کوچک ترين اندازه مجاز) – (بزرگ ترين اندازه مجاز) = تلرانس

۶-انحراف بالايی (بیراهی بالايی)

انحراف بالايی یا بیراهی بالايی عبارت است از اختلاف اندازه نامی و بزرگ ترین اندازه

(اندازه نامی) – (بزرگ ترین اندازه) = انحراف بالايی

 ۷- انحراف پايينی (بیراهی پايينی)

انحراف پايينی یا بیراهی پايينی عبارت است از اختلاف اندازه نامی و کوچکترین اندازه

(اندازه نامی) – (کوچکترین اندازه) = انحراف پايينی

 ۸-اندازه کنونی (فعلی):

اندازه کنونی یا فعلی همان اندازه ایی است که با ابزارهای اندازه گیــری به دست آمده است .

برای مثال برای یک شفت ساده داریم : (اندازه نامی ۳۰) و (بزرگترین اندازه ۳۰.۲) و (کوچکترین اندازه ۲۹.۸) و با توجه به توضیحات فوق داریم :

طبق آنچــه که متوجه شده اید می توانیــم برای بدست آوردن تلرانس از علاوه بر فرمول گفته شده

از فرمول زیر نیز برای بدست آوردن تلرانس استفاده کنیم :

(انحراف پائینی) – (انحراف بالایی) = تلرانس

۹- خط صفر

خط صفر ،  خط مرجعی است که اندازه نامی را روی آن نشان می دهند .

۱۰- کيفيت تلرانس

هر چه مقدار تلرانس را برای يک اندازه ، کمتر در نظر بگيريم می گوييم اندازه مرغوب تر و کيفيت آن بالاتر است.

۱۱- موقعيت تلورانس

چگونگی قرار گرفتن انحراف بالايی و انحراف پايينی را نسبت به اندازه نامی، موقعيت تلرانس گويند.

۱۲- ميدان تلورانس

ميدان تلرانس، مجموعه کيفيت و موقعيت تلرانس است. در مثال زیر مفهوم میدان تلورانس را بررسی خواهیم کرد .

مثال : فرض کنيد می خواهيم يک ميله به قطر مشخص را در بوشی به قطر فرضی و مشخص ساخته شده، در حالت های گوناگون جا بزنيم . سه حالت اساسی را می توان در نظر گرفت .

انطباق لق یا بازی دار (Clearance Fit)

 در این حالت می خواهيم ميله ساخته شده، همواره به راحتی در سوراخ وارد شود (می گوييم بازی دار باشد) لذا بنابراين همواره بايد قطر ميله کمتر از قطر سوراخ باشد.

انطباق پرسی یا فشاری (Interference Fit)

در این حالت می خواهيم می خواهيم ميله با اعمال نيرو زیاد وارد بوش شود.  در اين صورت حداقل قطر مجاز میله بزرگتر از حداکثر قطر مجاز سوراخ است .

انطباق عبوری (Transition Fit)

در این حالت می خواهيم می خواهيم ميله با اعمال نيرو کم که غالباً با دست قابل اعمال است وارد بوش شود. در این نوع اتصالات ، قطر بزرگترین سوراخ مجاز بیشتر از کوچکترین قطر میله است ، اما کوچکترین سوراخ کوچکتر از بزرگترین قطر میله است به طوری که لقی در این حالت می تواند مقداری مثبت یا مقداری منفی باشد .

انتخاب تلرانس در تلرانس و انطباقات

برای انتخاب تلرانس ، راه های متعددی وجود دارد اما معتبــرترین راه حل استفاده از استــاندارد است در جدول زیر انتخاب تلرانس بر اساس استاندارد ایزو مشاهده می کنیــد .

برای مثال برای قطعه ایی که طول آن ۵۰۰ میلیمتــر است و در صنایع ماشین سازی سبک (m) کاربرد دارد تلورانس قابل قبول ۰.۸±۵۰۰  است .

مفهوم انطباق

 در بالاتر با مفهوم تلرانس آشنا شدیم اما مفهوم بعدی که باید با آن آشنایی داشته باشیم بحث انطباقات است .

در صنعت، هرگونه ورود ميله در سوراخ و زبانه در شکاف را انطباق گويند. آنچه در صنعت وجود دارد ما برای مونتاژ قطعات مختلف به انطباق های متفاوت نیاز داریم .

دستگاه های مبنا در بحث تلرانس و انطباقات

امروزه صنعت و تلرانس و انطباقات بر پايه يکی از دستگاه های سوراخ مبنا يا ميله مبنا استوار است.

سیستم سوراخ مبنا

در اين روش ، ابتدا قطر يا اندازه سوراخ آماده و سپس ميله با آن هماهنگ می شود .

سیستم ميله مبنا

در اين روش ، ابتدا قطر يا اندازه ميله ها آماده و سپس سوراخ با آن هماهنگ می شود .

مسئله مهمی که در اينجا وجود دارد، نمايش نوع انطباق در نقشه است، به گونه ای که سازنده بتواند ميزان لقی يا سفتی ميله را نسبت به سوراخ (يا برعکس) درک کند و مطابق سفارش، کار را انجام دهد. برای اين کار از حروف استفاده می شود.

طبق استاندارد، حروف کوچک برای نمايش ميدان تلرانس ميله انتخاب شده است و حروف بزرگ برای نمايش ميدان تلرانس ميله انتخاب شده است.

مراجع 

    www.oilkaro.com